Zweedse taart en gebak: prinsesstårta, mazarin en dammsugare

Elke Zweedse cafétoonbank heeft dezelfde groene, roze en chocoladebruine bezetting. Hier lees je wat elk stuk is, waar het vandaan komt (voor zover iemand dat kan bewijzen) en welke je met een notenallergie beter laat staan.

Wanneer je dit nodig hebt

Je staat in een konditori, een banketbakkerij met café, voor een koepel van groene marsepein en een bak kleine groene rolletjes, en je kunt geen van beide benoemen. Een collega neemt “de” Zweedse taart mee naar een verjaardag en je wilt weten wat je kunt verwachten. Of je hebt een notenallergie en wilt vóór de fika weten welke klassiekers je moet overslaan.

De toonbank in één oogopslag

Alles hiervan is het hele jaar te koop. Daarin verschillen ze van de semla, een winterbol, en ze liggen op de toonbank naast het alledaagse kaneelbroodje.

Prinsesstårta, de prinsessentaart

De prinsesstårta is de bekendste feesttaart van Zweden: lagen biscuit met vanillecrème en een koepel van slagroom, bedekt met groene marsepein, bestoven met poedersuiker en meestal bekroond met een roze of rode marsepeinen roos. Visit Stockholm noemt hem “een Stockholmse specialiteit die een Zweedse klassieker werd”, en het is de standaardtaart op Zweedse verjaardagen.

Waar hij vandaan komt. Het recept werd gepubliceerd door Jenny Åkerström, een Stockholmse kooklerares onder wier leerlingen de prinsessen Margaretha, Märtha en Astrid waren. In haar kookboek heette hij grön tårta, “groene taart”, en de prinsessennaam wordt meestal verklaard doordat de prinsessen er dol op waren. Over de editie verschillen de bronnen: de brancheorganisatie van bakkers noemt Prinsessornas kokbok (eerste druk 1929), een andere bron dateert het eerste gedrukte recept in het vervolg uit 1939. Hoe dan ook is het een taart uit de jaren 1930. De naam zelf is ouder: “prinsesstårta” staat al in 1893 in een krantenadvertentie, voor een andere taart.

Jam of geen jam? Het origineel had geen jam. Veel bakkers voegen tegenwoordig een dun laagje frambozenjam toe, en sommige Zweden houden vol dat die versie eigenlijk een operatårta is. Er bestaat geen wettelijk recept, dus vraag het als het je uitmaakt.

Week van de prinsessentaart. Sveriges Bagare & Konditorer, de brancheorganisatie van bakkers en banketbakkers, organiseert sinds 2004 in de laatste week van september de Prinsesstårtans vecka. Voor elke taart met een gouden plastic kroontje ging er een donatie naar het fonds van kroonprinses Victoria. Of de week in 2026 is gehouden, konden we niet bevestigen; controleer het voordat je er je reis op plant.

Mazarin

Een mazarin is een klein ovaal of rond zandtaartje, gevuld met een mengsel op basis van amandelspijs en bedekt met wit glazuur. Het geldt als Zweeds en hoort helemaal bij fika, maar komt waarschijnlijk niet uit Zweden: het is een gebakstype uit de 17e en 18e eeuw, misschien vernoemd naar kardinaal Mazarin, misschien naar een Franse schaal die mazarine heet. Let op de cubamazarin met chocolade en hazelnoten en de katalan met frambozenjam.

Dammsugare, de “stofzuiger”

De dammsugare (“stofzuiger”), ook punschrulle (“punchrol”), is een klein rolletje groene marsepein met beide uiteinden in chocolade gedoopt. Binnenin zit een stevige vulling van cakekruimels, boter, cacao en arak-punch.

Niemand weet zeker waar hij vandaan komt; zelfs Visit Stockholm noemt hem “van onbekende herkomst”. Het woord punschrulle is bekend sinds 1967 en dammsugare sinds 1990. Volgens de ene theorie komt de bijnaam van de buisvormige stofzuigers in Zweedse huishoudens, volgens de andere “zuigt” de vulling overgebleven kruimels op.

Let op alcohol: fabrieksrollen bevatten meestal punch-aroma in plaats van een alcoholische drank, maar een bakker kan echte arak-punch gebruiken. Vraag het als je geen alcohol drinkt. De Deense verwant heet træstamme; de Nederlandse mergpijp lijkt erop, maar heeft een andere vulling en er is geen bekend verband.

Kladdkaka en chokladboll

Kladdkaka, kleverige chocoladetaart, wordt gemaakt van bloem, eieren, boter, suiker en cacao en zonder bakpoeder gebakken, zodat het midden compact en kleverig blijft. Eet hem met slagroom of vanille-ijs, soms met frambozen of aardbeien. Hij is jonger dan hij lijkt: één theorie leidt hem terug op een browniesrecept uit de jaren 1940 zonder bakpoeder, een andere op een Franse chocoladetaart waarvan het recept eind jaren 1970 in een Zweeds tijdschrift verscheen. Het woord duikt pas in de jaren 1980 op, en de doorbraak kwam in de jaren 1990.

Chokladboll, de chocoladebal, is een ongebakken mengsel van havermout, boter of margarine, suiker en cacao, vaak met een scheutje koffie, gerold in kokos of parelsuiker. Het is een van de makkelijkste Zweedse lekkernijen om zelf te maken, en het oudste bewijs is een Deens oorlogsrecept uit 1943.

Over de naam. Tot minstens de jaren 1970 was de gangbaarste naam van de chokladboll gebouwd op het Zweedse n-woord. Sinds begin jaren 2000 is die naam verdwenen. Språkrådet, de Zweedse taalraad, en Svenska Akademien raden hem af, en de woordenlijst van de Academie schrapte hem in 2015. Op een oud bord of bij oudere mensen kun je hem nog tegenkomen. Zeg chokladboll.

Beide hebben hun eigen themadag: de dag van de chocoladebal op 11 mei en de dag van de kleverige chocoladetaart op 7 november. Geen van beide is een feestdag; onze kalender van Zweedse fooddagen heeft de rest.

Toscakaka en budapestbakelse

De toscakaka is een cake met een topping die gekookt wordt van amandelen, boter en room. De naam komt waarschijnlijk van Puccini’s opera Tosca, en hij staat in Zweedse kookboeken uit de jaren 1930.

De budapestbakelse is ondanks de naam Zweeds. Het is een rol van hazelnootschuim, besmeerd met slagroom met fruit zoals perzik uit blik, abrikoos of mandarijn, en besprenkeld met chocolade. Hij werd bedacht door banketbakker Ingvar Strid, in 1926 geboren in Vetlanda, die hem vernoemde naar zijn interesse in Boedapest.

Sju sorters kakor: zeven soorten koekjes

Sju sorters kakor, “zeven soorten koekjes”, komt van het kafferep, de koffievisite van dames aan het eind van de 19e eeuw. Zeven was het juiste aantal: minder leek gierig, meer leek opschepperig.

Het is ook de titel van een kookboek dat in 1945 voor het eerst verscheen bij de proefkeuken van ICA, na een bakwedstrijd met meer dan 8.000 ingezonden recepten. Het werd het bestverkochte bakboek van Zweden en is vele malen herdrukt en gemoderniseerd, het laatst in een editie uit 2017. Tegenwoordig telt niemand meer: een of twee dingen op tafel is normaal.

Allergieën: overal amandelen

Amandelspijs en marsepein vormen de ruggengraat van de Zweedse klassiekers. Amandelen en hazelnoten zijn allebei allergenen die volgens EU-wetgeving vermeld moeten worden, naast glutenbevattende granen, melk en eieren.

• Behandel deze als notenproducten: prinsesstårta, mazarin, dammsugare en toscakaka (amandelen), budapestbakelse (hazelnoten).
• De recepten voor kladdkaka en chokladboll bevatten geen noten, maar ze liggen op dezelfde toonbank als de rest.
• Je hebt het recht om te vragen. Een café of bakkerij moet je kunnen vertellen welke vermeldingsplichtige allergenen een onverpakte taart bevat, mondeling of schriftelijk, en niet alleen wat er níét in zit.
• “Kan sporen bevatten” heeft geen drempelwaarde. Livsmedelsverket, de Zweedse voedselautoriteit, heeft in bakkerijproducten hoge gehaltes melkeiwit, pinda en hazelnoot gevonden, en allergische bezoekers moeten producten met die waarschuwing misschien helemaal vermijden.

Onze gidsen over uit eten met een voedselallergie en glutenvrij reizen leggen uit hoe je het in het Zweeds vraagt.

Praktische informatie

FAQ

Wat is een prinsesstårta?

Een prinsesstårta, of prinsessentaart, is de bekendste feesttaart van Zweden: lagen biscuit met vanillecrème en een koepel van slagroom, bedekt met groene marsepein en poedersuiker, meestal met een roze of rode marsepeinen roos. Het recept werd gepubliceerd door de Stockholmse kooklerares Jenny Åkerström, onder wier leerlingen drie prinsessen waren, onder de naam “groene taart”.

Zit er jam in een prinsesstårta?

In het origineel niet. Het recept in het kookboek van Jenny Åkerström had geen jam, maar veel bakkers voegen tegenwoordig een dun laagje frambozenjam toe, en Visit Stockholm beschrijft de taart met frambozenjam. Sommige Zweden houden vol dat de versie met jam eigenlijk een operatårta is. Maakt het je uit, vraag het dan aan de toonbank; een wettelijk recept bestaat niet.

Wat is een dammsugare?

Een dammsugare (“stofzuiger”), ook punschrulle genoemd, is een klein rolletje groene marsepein met in chocolade gedoopte uiteinden en een vulling van cakekruimels, boter, cacao en arak-punch. Niemand weet de herkomst zeker. Volgens de ene theorie komt de naam van oude buisvormige stofzuigers, volgens de andere “zuigt” de vulling kruimelresten op. Fabrieksrollen bevatten meestal aroma, geen alcohol.

Wat is een chokladboll, en waarom heeft hij nog een andere naam?

Een chokladboll is een ongebakken bal van havermout, boter of margarine, suiker en cacao, vaak met wat koffie, gerold in kokos of parelsuiker. Een oudere Zweedse naam, gebouwd op het n-woord, was tot minstens de jaren 1970 gangbaar. Språkrådet en Svenska Akademien raden hem af, en de woordenlijst van de Academie schrapte hem in 2015. Zeg chokladboll.

Wat betekent “sju sorters kakor”?

“Zeven soorten koekjes” was de etiquette van het kafferep, de koffievisite van dames aan het eind van de 19e eeuw: minder dan zeven leek gierig, meer leek opschepperig. Het is ook de titel van een kookboek dat in 1945 na een bakwedstrijd verscheen en het bestverkochte bakboek van Zweden werd. Tegenwoordig is een of twee dingen op tafel heel normaal.

Welke Zweedse taarten bevatten noten?

Veel klassiekers. Prinsesstårta, mazarin, dammsugare en toscakaka zijn gemaakt met amandelspijs of marsepein, en de bodem van de budapestbakelse bevat hazelnoten. De recepten voor kladdkaka en chokladboll bevatten geen noten, maar bakkerijproducten kunnen sporen bevatten. Amandelen en hazelnoten zijn vermeldingsplichtige allergenen, en het personeel moet je kunnen vertellen welke allergenen erin zitten, ook onverpakt.

Wanneer is de week van de prinsessentaart in Zweden?

De Prinsesstårtans vecka, de week van de prinsessentaart, wordt sinds 2004 door de brancheorganisatie Sveriges Bagare & Konditorer gehouden in de laatste week van september. Voor elke verkochte taart met een gouden plastic kroontje ging er een donatie naar het fonds van kroonprinses Victoria. Het is een promotie, geen feestdag, en of hij in een bepaald jaar plaatsvindt, is het controleren waard.

Verder lezen

• Zweedse fika — de koffiepauze waar al deze taarten bij horen
• Zweedse verjaardagen — waar de prinsesstårta op tafel komt, met kaarsjes
• Kalender van Zweedse fooddagen — de dag van de chocoladebal, de dag van de kleverige chocoladetaart en de rest
• Fika in Stockholm — de cafés van de hoofdstad en hoe je bestelt
• Uit eten met een voedselallergie — hoe je vraagt naar amandelen, hazelnoten en melk

---

Feiten gecontroleerd op 6 oktober 2026. Bronnen: Livsmedelsverket, Skatteverket, EU-verordening 1169/2011, Sveriges Bagare & Konditorer, Visit Stockholm, Visit Sweden en Zweedse naslagwerken voor de geschiedenis van het gebak — volledig register in het bronbestand van dit onderwerp. Herkomstverhalen zijn voorzichtig geformuleerd waar bronnen elkaar tegenspreken. Namen van bakkerijen en prijzen publiceren we hier niet. Iets verouderd? Laat het ons weten, dan passen we het aan.