Wildplukken en allemansrätten: wat je mee mag nemen

Bessen en paddenstoelen zijn het bekende deel van het Zweedse recht op vrije toegang. Al het andere — daslook, hazelnoten, berkentakjes, strandstenen, gewei — valt onder een korte lijst in het Wetboek van Strafrecht. Ken de lijst, en de rest volgt vanzelf.

Wanneer je dit nodig hebt

Je vond in mei een bosbodem vol daslook, of in september een hazelaar zwaar van de noten. Je wilt berkentakjes voor een saunabundel, een fossiel van een strand op Gotland, of mos voor een adventskrans. Of je vond een elandengewei en vraagt je af of het van jou is. Voor bessen en grondpaddenstoelen ga je direct naar onze gids over bessen plukken en gids over paddenstoelen zoeken — deze pagina behandelt al het andere.

De lijst die alles bepaalt

Allemansrätten (het recht op vrije toegang) heeft geen eigen wet. Het staat in de grondwet en wordt begrensd door andere wetten. Voor wildplukken is de relevante grens Brottsbalken 12 kap. 2 a §, het artikel van het Wetboek van Strafrecht over åverkan — het lichte vergrijp van het meenemen van natuurproducten van andermans grond.

Het noemt twee groepen:

Neem je hier zonder toestemming iets van mee, dan pleeg je åverkan, bestraft met een boete. Het artikel dekt alleen kleine hoeveelheden; iets groters wordt als ernstiger vergrijp beoordeeld.

Lees de lijst nu achterstevoren. Bessen, paddenstoelen, bloemen en de bladeren van wilde kruiden staan er niet op, en daarom zijn ze vrij. Precies zo redeneerde het Hooggerechtshof in zijn uitspraak van 1986 over vitlav (rendiermos), die Naturvårdsverket, de Zweedse milieuautoriteit, nog altijd aanhaalt.

Er komen nog twee lagen bovenop:

• Beschermde soorten (fridlysta arter) mogen niet geplukt worden, ook niet als de grondeigenaar toestemming geeft. Alleen de provinciale overheid kan een ontheffing verlenen.
• Natuurreservaten, nationale parken en archeologische beschermingszones kunnen het plukken van planten en het meenemen van stenen beperken. Het bord bij de grens is bindend.

Wilde kruiden en daslook

Bladeren, bloemen en andere bovengrondse delen van onbeschermde wilde planten mogen zonder te vragen geplukt worden, zolang je de plant niet beschadigt. Wat je onder het allemansrätten nooit mag doen, is graven. Wortels, bollen en hele planten vereisen toestemming van de grondeigenaar, ook eetbare wortels zoals die van de lisdodde.

Daslook (ramslök) volgt die regel. Naturvårdsverket zegt dat je de bladeren mag plukken zolang je de plant niet beschadigt of de bollen opgraaft. Pluk met mate, zodat de lokale groep overleeft. De uitzondering betreft de locatie. Tot en met 31 oktober 2026 is daslook volledig beschermd in de provincie Blekinge, dus daar mag helemaal niet geplukt worden. Vanaf 1 november veranderen de regels (zie hieronder).

Het echte gevaar is een look-alike. Giftinformationscentralen, het Zweedse gifinformatiecentrum, meldt dat daslookbladeren zijn verward met lelietje-van-dalen (liljekonvalj) en herfsttijloos (tidlösa). Herfsttijloos is zeer giftig, en de verwarring met daslook heeft al tot ernstige vergiftigingen en sterfgevallen geleid. Daslook ruikt en smaakt naar ui of knoflook, dus kneus van elke plant één blad voordat het in de zak gaat.

Noten, bomen en brandhout

Noten en eikels vallen niet onder het allemansrätten. Ze van een levende boom halen is åverkan. Naturvårdsverket accepteert een kleine hoeveelheid hazelnoten die van de grond wordt opgeraapt. Voor meer, of van de boom zelf, vraag het de grondeigenaar.

Bij bomen overschrijden bezoekers het vaakst de grens zonder het te beseffen:

Een omgevallen boom blijft eigendom van de grondeigenaar, dus je mag er geen brandhout van nemen of een schuilplaats van bouwen. Neem in plaats daarvan een zeil mee, dat Naturvårdsverket net als een tent behandelt. Onze gids over kampvuren legt uit waar losse takjes daadwerkelijk mogen branden.

Mos, zeewier en kerstgroen

Mos en korstmos die niet beschermd zijn, mogen in kleine hoeveelheden voor eigen gebruik zonder te vragen geplukt worden. Grootschaliger plukken, bijvoorbeeld voor verkoop op een kerstmarkt, kan zowel toestemming van de grondeigenaar als overleg met de provinciale overheid vereisen.

Zeewier en algen die niet beschermd zijn, mogen meestal in kleine hoeveelheden voor eigen gebruik geplukt worden. Snijd ze af in plaats van de hele plant eruit te trekken. Meer dan een paar handenvol dood zeewier voor de tuin vereist toestemming van de grondeigenaar.

Wilde vruchten zijn ruimhartiger geregeld. Je mag sleedoorns, duindoorn en wilde frambozen plukken, tenzij ze op iemands perceel of in een aanplant staan. Op een verlaten perceel zonder gebouwen zijn verwilderde appels en kersen toegestaan. Staan er huizen of hekken, hoe overwoekerd ook, dan is het nog steeds een perceel.

Een kerstboom of sparrentakken uit iemands bos gelden als een levende boom of zijn takken, wat op zijn minst åverkan is.

Stenen, fossielen en strandvondsten

Stenen staan op de lijst van het Wetboek van Strafrecht, dus ze verzamelen vereist toestemming van de grondeigenaar. Maar Naturvårdsverket zegt dat het oprapen van één losse steen aanvaardbaar kan zijn. Steen uit het gesteente breken valt daar nooit onder.

Länsstyrelsen Gotland (de provinciale overheid) past dezelfde logica toe op fossielen op de kalksteeneilanden. Fossielen uit de rots hameren is verboden. Eén souvenirfossiel zonder economische waarde mag mee naar huis. Verzamelen voor verkoop vereist toestemming van zowel de grondeigenaar als de provinciale overheid.

Op het strand mogen volgens het tijdschrift van Naturskyddsföreningen stenen, schelpen, riet en stokken in kleine hoeveelheden meegenomen worden. Geen enkele bron die we vonden behandelt drijfhout rechtstreeks. In de praktijk worden losse stukken behandeld als gevallen takken, terwijl hele boomstammen iemands timmerhout kunnen zijn — laat die dus liggen.

Eén harde grens: neem nooit stenen van een grafheuvel, een steenformatie of iets met een monumentenbord. De Wet op de Cultuurhistorische Omgeving verbiedt het verplaatsen, verwijderen of beschadigen van een archeologisch monument zonder vergunning, en sommige zien eruit als niet meer dan een hoop stenen.

Gewei, eieren en dode dieren

• Afgeworpen gewei (fällhorn) is wettelijk niet geregeld, en geen rechter heeft hierover geoordeeld. Naturvårdsverket heeft gezegd dat een afgeworpen gewei geen wild meer is en vergeleken kan worden met uitwerpselen, die iedereen mag oprapen. Een gewei dat nog aan een schedel vastzit, is een ander verhaal: volgens de jagersvereniging behoort het toe aan de houder van het jachtrecht of aan de staat.
• Eieren van wilde vogels mogen niet verzameld worden, zelfs niet lege, en nesten mogen niet verwijderd worden. Dat staat zo in de soortenbeschermingsverordening.
• Een dode beer, wolf, veelvraat, lynx, otter, arend, valk of een van meerdere uilensoorten behoort toe aan de staat. Een vondst moet zo snel mogelijk bij de politie gemeld worden. Veren, klauwen en schedels blijven liggen.

Wat verandert op 1 november 2026

Op 1 november 2026 treedt een nieuwe landelijke lijst van beschermde soorten in werking (SFS 2026:1504). Onze gids over bessen plukken legt de vier beschermingsniveaus uit. Voor wildplukkers veranderen drie planten:

Beperkte bescherming (begränsat skydd) betekent dat je de plant mag plukken, maar niet mag opgraven of met wortel en al mag uittrekken, en niet mag verzamelen voor verkoop. Bij maretak zit er een addertje onder het gras. De richtlijn van Naturvårdsverket, geschreven vóór de hervorming, zegt dat je toestemming van de grondeigenaar nodig hebt, omdat maretak op andermans bomen groeit. De nieuwe regels staan grondeigenaren bovendien toe om het te oogsten voor verkoop wanneer dat de waardplant beschermt. Lees 1 november dus niet als “gratis maretak voor iedereen”.

Veelgemaakte fouten

• Noten behandelen als bessen. Het Wetboek van Strafrecht noemt noten expliciet. Bessen niet.
• Berkentakjes afbreken voor een saunabundel of een midzomerpaal. Bladeren en takjes van een levende boom vereisen toestemming.
• Opgraven van daslook, wilde mierikswortel of een mooie plant voor je eigen tuin.
• Een omgevallen boom verbranden of er een schuilplaats van bouwen.
• Een emmer vullen met strandstenen of Gotland-fossielen. Eén souvenir wordt getolereerd; verzamelen niet.
• Aannemen dat wildgeplukte kruiden belastingvrij verkocht mogen worden. De vrijstelling van 12.500 kr geldt alleen voor wilde bessen, paddenstoelen en dennenappels.
• De verkeerde lijst gebruiken voor de datum. Vóór 1 november geldt de oude lijst, vanaf 1 november de nieuwe.

Praktische informatie

FAQ

Mag ik in Zweden daslook plukken?

Ja, in het grootste deel van Zweden mag je onder het allemansrätten daslookbladeren plukken, zolang je de bollen niet opgraaft en met mate plukt. Tot en met 31 oktober 2026 is daslook volledig beschermd in Blekinge; vanaf 1 november geldt beperkte bescherming in de provincies Kalmar en Stockholm, waar plukken is toegestaan maar uittrekken en verkopen niet. Controleer de regels van reservaten en ruik aan elk blad naar knoflook.

Mag ik in Zweden hazelnoten plukken?

Alleen een paar van de grond. Noten en eikels vallen niet onder het allemansrätten: het Wetboek van Strafrecht noemt noten die van levende bomen worden gehaald als åverkan, een vergrijp bestraft met een boete. Naturvårdsverket accepteert een kleine hoeveelheid hazelnoten die van de grond wordt opgeraapt. Voor meer, of van de boom zelf, vraag het de grondeigenaar — de meesten zeggen ja.

Mag ik stenen, schelpen of drijfhout van een Zweeds strand meenemen?

Kleine hoeveelheden wel. Stenen verzamelen vereist toestemming van de grondeigenaar, maar één losse steen of een souvenirfossiel zonder economische waarde is aanvaardbaar, en schelpen in kleine hoeveelheden zijn geen probleem. Breek nooit steen of fossielen uit het gesteente, en neem nooit stenen van een grafheuvel of ander archeologisch monument. Natuurreservaten kunnen zelfs losse stenen verbieden.

Mag ik een elandengewei houden dat ik in het bos vind?

Waarschijnlijk wel, maar de wet is niet eenduidig. Geen enkele wet regelt afgeworpen gewei en geen rechter heeft geoordeeld; Naturvårdsverket heeft gezegd dat een afgeworpen gewei geen wild meer is en opgeraapt mag worden als uitwerpselen. Een gewei dat nog aan een schedel vastzit, behoort toe aan de houder van het jachtrecht of aan de staat. Een dode beer, wolf, lynx of arend is staatseigendom en moet bij de politie gemeld worden.

Mag ik in Zweden berkentakjes snijden of sparrenscheuten plukken?

Niet zonder toestemming. Het Wetboek van Strafrecht maakt het een vergrijp om takjes, takken, bladeren, schors, berkenschors of hars van een levende boom te halen, en Naturvårdsverket zegt dat sparrenscheuten buiten het allemansrätten vallen. Gevallen droge takjes, takken en dennenappels op de grond zijn vrij mee te nemen. Een saunabundel of een kom sparrenscheutensiroop begint dus met aankloppen bij de grondeigenaar.

Mag ik in Zweden maretak plukken?

Niet vóór 1 november 2026: maretak is landelijk volledig beschermd, zelfs bessen die op de grond liggen mogen niet meegenomen worden. Vanaf 1 november krijgt het beperkte bescherming, wat plukken toestaat maar uittrekken en verzamelen voor verkoop verbiedt; de richtlijn van Naturvårdsverket zegt ook dat je toestemming van de grondeigenaar nodig hebt, omdat maretak op andermans bomen groeit. Grondeigenaren mogen het onder voorwaarden oogsten voor verkoop.

Mag ik mos en korstmos verzamelen voor kerstversiering?

Een beetje wel. Niet-beschermde mos- en korstmossoorten mogen volgens Naturvårdsverket in kleine hoeveelheden voor eigen gebruik zonder te vragen geplukt worden. Grootschaliger plukken, bijvoorbeeld voor verkoop op de markt, kan zowel toestemming van de grondeigenaar als overleg met de provinciale overheid vereisen. Laat alles staan wat in een natuurreservaat op bomen groeit, en strip nooit een hele plek helemaal kaal.

Gerelateerde gidsen

• Allemansrätten uitgelegd: het hele toegangsrecht, niet alleen wat je mee mag nemen
• Bessen plukken in Zweden: de vier beschermingsniveaus en de belastingvrije regel van 12.500 kr
• Paddenstoelen zoeken in Zweden: determinatie en de soorten die dodelijk kunnen zijn
• Kampvuren en stookverboden: waar je gevallen takjes daadwerkelijk mogen branden
• Gratis vissen in Zweden: het andere voedsel dat de natuur zonder vergunning geeft

Feiten gecontroleerd op 24-09-2026. Bronnen: Sveriges Riksdag, Regeringen, Naturvårdsverket, Länsstyrelsen Gotland en Skåne, Giftinformationscentralen en Naturskyddsföreningen. Volledig bronnenregister in het brondocument van dit onderwerp. Iets verouderds gevonden? Laat het ons weten, dan passen we het aan.