Ja, een Zweedse overheidsinstantie heeft echt een meermonster beschermd. Nee, het is niet meer beschermd. Hier is het echte verhaal uit de officiële stukken, en waar je in Östersund de val kunt zien en over het meer kunt uitkijken.
Wanneer je dit nodig hebt
Je bent in Östersund en ziet overal een vriendelijke zeeslang op borden en souvenirs. Of je las in een lijstje met “rare wetten” dat Zweden een meermonster beschermde, en je wilt weten of dat klopt. Hoe dan ook: hier vind je de feiten, de data en de plekken.
De legende in het kort
Storsjöodjuret betekent “het monster van het Grote Meer”: odjur is monster of beest, en Storsjön is het grote meer bij Östersund in Jämtland. Geschreven bronnen noemen al in de 17e eeuw een monster in het meer, volgens het provinciemuseum Jamtli, en de gemeente zegt dat de verhalen al eeuwenlang worden verteld.
Jamtli telt ruim 260 gemelde waarnemingen. Het museum houdt het zorgvuldig in evenwicht: het is nooit bewezen dat het wezen bestaat, of dat het niet bestaat. Een verslag op de website van het museum, van een vrouw die het op haar achttiende zag, beschrijft een grijs dier van ongeveer drie meter lang dat vier uur lang voor de kust bleef.
Er zijn pogingen gedaan om het te vangen. In 1894 werd in Östersund precies daarvoor een bedrijf opgericht, en eind 19e eeuw werd een enorme klemval, met een heel varken als aas, in het meer gezet. Die ving niets. De droge verklaring van het museum: de heersende theorie is dat het monster alleen vis eet.
De bescherming van 1986
In 1985 vroeg het toeristenbureau van Östersund het provinciebestuur (Länsstyrelsen) om het monster te beschermen. Op 22 januari 1986 deed het bestuur dat, na uitgebreide voorbereiding, op grond van artikel 14 van de toen geldende natuurbeschermingswet. De regeling werd gepubliceerd in het provinciale verordeningenblad als 23 FS 1986:3.
| Wat de regel van 1986 verbood in Storsjön | |
|---|---|
| Doden, verwonden of vangen | van levende dieren van de soort Storsjöodjuret |
| Weghalen of beschadigen | van de eieren, kuit of het nest |
Dit was geen grappig persbericht. Het was een bindende regeling van een overheidsinstantie, en die bleef bijna twintig jaar van kracht. Daarom duikt het verhaal steeds weer op.
Hoe een aanvraag voor monstereieren er een eind aan maakte
Het einde kwam uit onverwachte hoek. Op 11 november 2002 vroeg een particulier het provinciebestuur om een ontheffing van het verbod, om de eieren van het monster te verzamelen. Het bestuur weigerde in juni 2003: de aanvraag ging volledig in tegen het doel van de bescherming.
De aanvrager ging in beroep. Op 11 juli 2003 verklaarde de milieurechter bij de rechtbank van Östersund het beroep niet-ontvankelijk. De redenering: de aanvraag ging over een wetenschappelijk niet aangetoonde soort, dus had de aanvrager geen rechtens beschermd belang bij een toetsing. De rechter ging nog verder. Hij oordeelde dat het bestuur door een niet aangetoond dier te beschermen de grondwettelijke eis van zakelijkheid had geschonden, en paste de regeling helemaal niet toe.
De parlementaire ombudsman (Justitieombudsmannen, JO), die toezicht houdt op Zweedse overheidsinstanties, stuitte in 2004 bij een inspectie van de rechtbank op de zaak. In een besluit van 9 november 2005 gaf de JO de rechter gelijk dat de regeling geen rechtskracht had, en vroeg het bestuur om die te herzien. Het provinciebestuur trok daarop zijn besluit van 1986 met onmiddellijke ingang in, met als reden dat de wet geen grondslag biedt om een niet aangetoonde soort te beschermen.
Let op wat niemand heeft beslist. De rechter oordeelde niet dat het monster niet bestaat, en het bestuur ook niet. Het provinciemuseum stelde dat het monster bestaat zolang mensen zeggen dat het bestaat, en het bestuur was het ermee eens dat het “in de belevingswereld van mensen” bestaat. Geen enkele regel noemt Storsjöodjuret vandaag nog.
Tijdlijn
| Wanneer | Wat er gebeurde |
|---|---|
| 17e eeuw | Geschreven bronnen noemen een monster in Storsjön |
| 1894 | In Östersund wordt een bedrijf opgericht om het te vangen |
| Eind 19e eeuw | Een enorme klemval met een heel varken als aas faalt |
| 1985 | Het toeristenbureau van Östersund vraagt bescherming aan |
| 22 jan 1986 | Het provinciebestuur beschermt de soort (23 FS 1986:3) |
| 11 nov 2002 | Een particulier vraagt om de eieren te mogen verzamelen |
| 11 jul 2003 | De milieurechter past de regel niet toe |
| 9 nov 2005 | De ombudsman bevestigt: geen rechtskracht |
| Na nov 2005 | Het provinciebestuur trekt de bescherming in |
Waar je het verhaal van het monster ziet
Jamtli, het provinciemuseum aan Museiplan 2, ongeveer 10 minuten lopen van het centrum van Östersund, heeft een eigen Storsjöodjuret-tentoonstelling in het gebouw van het länsmuseet (provinciemuseum). Je ziet de enorme val, luistert naar opgenomen interviews met mensen die over hun ontmoeting vertellen, en leest over de bescherming van 1986. Kinderen mogen op weg naar beneden, naar de tentoonstellingen, door de buik van Jamtli’s eigen vriendelijke monster glijden. Het museumarchief heeft daarnaast een grote verzameling verslagen en krantenknipsels.
Buiten noemt de gemeente Östersund zeven uitkijkpunten rond het meer:
- Vallsundsbron, aan de kant van Frösön
- Kerkruïne van Sunne
- Rödöbron, met zicht richting Tibrandshögen
- Haven van Trångsvik
- Håkansta, bij de veersteiger
- De top van de Hoverberget
- Kerk van Hackås
De gemeente verwijst ook naar een particulier monstercentrum in Svenstavik dat webcambewaking aanbiedt. Het is geen openbare voorziening en we hebben het niet beoordeeld.
Ben je op Frösön, kijk dan naar de runensteen die daar tussen 1050 en 1080 is opgericht. Jamtli grapt dat het monster, “of een neef ervan”, erop staat. Runenstenen in Zweden legt uit wat er echt op de steen staat.
Fouten om te vermijden
- Zeggen dat het monster nog beschermd is. De bescherming werd ingetrokken na het besluit van de ombudsman in 2005.
- Het parlement de eer geven. Het was een regeling van het provinciebestuur, geen nationale wet.
- Beweren dat een rechter oordeelde dat het monster niet bestaat. Hij oordeelde dat de regeling niet kon worden toegepast.
- De val bij het meer zoeken. Die staat in het provinciemuseum van Jamtli.
- Denken dat je een visvergunning nodig hebt. Vissen met een hengel in Storsjön is gratis; zie gratis vissen in Zweden.
Praktische informatie
| Onderwerp | Details |
|---|---|
| Waar | Storsjön, bij Östersund, Jämtland |
| Tentoonstelling | Provinciemuseum Jamtli, Museiplan 2, Östersund |
| Toegang Jamtli | Verschilt per seizoen en evenement; 0–18 jaar gratis met een volwassene in 2026; check de website van Jamtli |
| Uitkijkpunten | Zeven, hierboven genoemd; gratis openbare plekken |
| Vissen | Gratis met hengel of handlijn; minimummaten gelden |
| Juridische status | Geen bescherming sinds het provinciebestuur die na november 2005 introk |
De uitkijkpunten liggen buiten; de tentoonstelling in Jamtli is de optie voor elk weer. De openingstijden van Jamtli wisselen per seizoen, dus check de kalender voor je gaat. Voor de rest van de regio: zie Jämtland in de zomer.
FAQ
Was het monster van Storsjön echt wettelijk beschermd?
Ja, een tijdlang. Op 22 januari 1986 vaardigde het provinciebestuur van Jämtland een regeling uit die verbood het wezen in Storsjön te doden, te verwonden of te vangen, of de eieren, kuit of het nest te beschadigen. Het was een echte regeling, gepubliceerd in het provinciale verordeningenblad, na een aanvraag van het toeristenbureau van Östersund uit 1985.
Is Storsjöodjuret vandaag nog beschermd?
Nee. In 2003 weigerde de milieurechter de regel toe te passen, omdat de soort wetenschappelijk niet was aangetoond. De parlementaire ombudsman was het daarmee eens in een besluit van 9 november 2005, en het provinciebestuur trok de bescherming van 1986 daarop met onmiddellijke ingang in: de wet biedt geen grondslag om een niet aangetoonde soort te beschermen. Geen regel noemt het monster nog.
Waarom eindigde de bescherming?
In 2002 vroeg iemand een ontheffing aan om de eieren van het monster te verzamelen. Het bestuur weigerde en de aanvrager ging in beroep. De milieurechter verklaarde het beroep in 2003 niet-ontvankelijk en oordeelde dat een regeling over een niet aangetoond dier de grondwettelijke eis van zakelijkheid schond. Die uitspraak leidde ertoe dat de ombudsman en het provinciebestuur de bescherming beëindigden.
Waar kan ik iets over het monster van Storsjön zien?
In Jamtli in Östersund, waar het provinciemuseum een Storsjöodjuret-tentoonstelling heeft met de enorme val uit de late 19e eeuw, opgenomen ooggetuigenverslagen en het verhaal van de bescherming van 1986. Buiten noemt de gemeente Östersund zeven uitkijkpunten rond het meer, van de Vallsundbrug tot de top van de Hoverberget.
Hoeveel mensen zeggen het gezien te hebben?
Jamtli telt door de jaren heen ruim 260 gemelde waarnemingen, en geschreven bronnen noemen al in de 17e eeuw een monster in Storsjön. Het museum merkt op dat het bestaan van het wezen nooit is bewezen, maar ook nooit is weerlegd. Een verslag op de website van Jamtli beschrijft een grijs dier van ongeveer drie meter lang.
Heeft iemand geprobeerd het monster te vangen?
Ja. In 1894 werd in Östersund een bedrijf opgericht om het te vangen, en eind 19e eeuw werd een enorme klemval met een heel varken als aas in het meer gezet. Die ving niets; Jamtli grapt dat volgens de heersende theorie het monster alleen vis eet. De val is nu te zien in de tentoonstelling van Jamtli.
Verder lezen
- Jämtland in de zomer – Östersund, Jamtli, Åre en het fjäll in één reis
- Gratis vissen in Zweden – waarom je in Storsjön zonder vergunning met een hengel mag vissen
- Runenstenen in Zweden – de Frösö-steen en hoe je andere leest
- Dieren in Zweden – de dieren die je echt kunt verwachten
- De bok van Gävle – nog een Zweedse curiositeit die wereldnieuws werd
Feiten gecontroleerd op 6 oktober 2026. Bronnen: Justitieombudsmannen (JO), Jamtli (Jämtlands läns museum), Östersunds kommun, Sveriges riksdag – volledig register in het bronbestand van dit onderwerp. Iets verouderd? Laat het ons weten, dan passen we het aan.