Rendieren in Zweden: wild of niet?

Rendieren zien er wild uit en leven op open weidegrond, maar elk dier is van iemand, en het hoeden ervan is een Samisch recht. Dat verandert hoe je langs ze rijdt, hoe je in hun buurt wandelt, hoe je met je hond omgaat en waar je ze van dichtbij ontmoet.

Wanneer je dit nodig hebt

Je rijdt naar het noorden en er verschijnt een gele driehoek met een rendier, of een groep rendieren staat op de weg en wil niet opzij. Je wandelt of skiet in het voorjaar in de bergen, reist met een hond ergens in de noordelijke helft van Zweden, of je vraagt je af of je een kudde mag voeren of volgen voor een foto.

Met een eigenaar, niet wild

De rendieren langs een weg in Norrbotten of op een fjellheide in Jämtland zijn gedomesticeerde dieren die vrij grazen op natuurlijke weidegrond. Elk dier draagt het oormerk van zijn eigenaar, een patroon van sneden in beide oren dat is geregistreerd bij het Sametinget, het Samische parlement. Je kunt merken opzoeken in het register en de app van het Sametinget.

Het recht om ze te hoeden hoort bij het Samische volk. Volgens de Rennäringslagen (de Rendierhouderijwet) berust het op gebruik sinds onheuglijke tijden (urminnes hävd) en wordt het uitgeoefend door leden van een sameby, een Samische rendierhoudersgemeenschap. Een sameby is geen dorp: het is een gebied en een vereniging met een eigen bestuur. De Zweedse grondwet zegt dat de mogelijkheden van het Samische volk om een eigen cultureel en maatschappelijk leven te behouden en te ontwikkelen moeten worden bevorderd, en dat hun recht op rendierhouderij bij wet is geregeld.

De schaal verrast de meeste bezoekers:

Rendierhouderij is ook een levend deel van de Samische cultuur, geen folkloreshow. Het Sametinget beschrijft het als zowel een bestaansmiddel als een onvervangbaar cultureel erfgoed.

Van wie ze zijn en wie ze hoedt

Er wordt vaak beweerd dat alleen Samen rendieren mogen bezitten. Het Sametinget noemt dat zelf een wijdverbreid misverstand. Iedereen mag een rendier bezitten, en in het oormerkenregister staan ook eigenaren die geen Samen zijn. Wat voor de Samen is voorbehouden, is het hoeden: niemand mag rendieren vrij laten grazen zonder lid te zijn van een sameby.

In de concessiegebieden van de rivierdalen van de Torne en de Kalix mogen Samische concessiehouders ook rendieren hoeden die van plaatselijke boeren zijn. Hoe dan ook: elk dier dat je ziet is van iemand, en zijn begrazing is iemands werk.

Daarom is rendieren verstoren een juridische kwestie en niet alleen onbeleefd. Rendieren laten schrikken of lastigvallen waar rendierhouderij is toegestaan, ze wegjagen of ze beletten te grazen, wordt bestraft met een geldboete, en nalatigheid is al genoeg. Ook het blokkeren van een trekroute is beboetbaar.

Rendieren op de weg

Rendieren gedragen zich op de weg niet als elanden. Het zijn kuddedieren, dus één rendier op de weg is zelden het enige. Ze staan vaak in een groep, en rendierhouders en hun honden kunnen vlak naast de weg aan het werk zijn.

Wat rendierhouders van automobilisten vragen:

1. Rem vroeg af bij waarschuwingsborden voor rendieren, verse sporen in de berm en zwarte vuilniszakken die langs de weg hangen, die rendierhouders als rendierwaarschuwing gebruiken.
2. Dim ‘s nachts je lichten zodra je dieren ziet.
3. Rendieren in de greppel: rijd langzaam voorbij.
4. Rendieren op de weg: stop en wacht, en geef ze de kans om van de weg te stappen.
5. Toeter niet en wurm je er niet langs. Gestreste rendieren rennen meestal voor je uit over de weg, soms heel ver.

De winter is het riskantste seizoen. Strooizout lokt rendieren naar de rijbaan, diepe sneeuw drijft ze naar geveegde wegen, en ijs verlengt je remweg. Zie onze gids voor autorijden in de winter voor de rest.

Je kunt rendieren op de weg melden bij de 24-uurslijn van Trafikverket, 0771-921 921, die waarschuwingen doorgeeft aan andere automobilisten. Trafikverket bouwt rendierhekken en oversteekplaatsen langs noordelijke hoofdwegen zoals de E10 en de E4, en trajecten met een aanrijdingsprobleem kunnen tijdelijke snelheidslimieten voor rendieren krijgen.

Als je er een aanrijdt: rendieren staan niet op de lijst van wildsoorten in de jachtwet, maar een rendier is eigendom, en de verkeersregels verplichten je de eigenaar of de politie in te lichten. De politie vraagt automobilisten 112 te bellen, ook als het dier is weggerend. Markeer de plek, aan de kant waar het verdween. De volledige procedure staat in wat te doen na een aanrijding met wild.

Te voet, op ski’s en met een hond

Het advies van Naturvårdsverket voor bezoekers is kort en praktisch:

• Houd afstand. Als de kudde zich begint te verwijderen, ben je te dichtbij gekomen.
• Geef rendieren veel ruimte. Het zijn trekdieren die ongestoord moeten kunnen bewegen en grazen.
• Loop om een kudde heen in plaats van erdoorheen te wandelen of te skiën.
• Vraag het ter plaatse. De betreffende sameby, de lokale bevolking of het personeel van de fjellstations weten waar de kuddes zijn.

Honden zijn de duidelijkste regel. De Rennäringslagen schrijft voor dat honden die niet voor het hoeden worden gebruikt aangelijnd of opgesloten moeten zijn wanneer er rendieren in het graasgebied zijn, in elke maand, tenzij de provincie anders toestaat. Een hond die rendieren achternazit, mag door de eigenaar van de rendieren worden gedood als hij niet te vangen is, en hem los laten lopen is op zich al beboetbaar. Nationale parken in het fjell kunnen strengere hondenregels hebben; de gids over de aanlijnplicht behandelt ze.

Voor foto’s is een telelens vanaf de plek waar je staat de respectvolle manier. Rendierhouders aan het werk zijn mensen aan het werk, dus vraag het voordat je ze fotografeert.

Het rendierjaar

De kalftijd is het belangrijkst. Een vrouwtje dat in het voorjaar wordt verstoord, kan haar ongeboren kalf verliezen of een pasgeboren kalf in de steek laten, en een verspreide kudde kan dagen werk van rendierhouders tenietdoen. In het voorjaar van 2023 vroeg de provincie Dalarna skiërs om andere bergen te kiezen dan die ten oosten en noorden van Idre, waar drachtige rendieren graasden.

Het rendierhouderijgebied omvat Norrbotten, Västerbotten en Jämtland en reikt tot in het noorden van Dalarna; Sámiid Riikkasearvi, de nationale Samische organisatie, rekent ook Västernorrland tot het traditionele graasgebied. De meeste rendiereigenaren, 85% volgens het Sametinget, wonen in Norrbotten.

Rendieren van dichtbij

Laat de rendieren die je langs de weg of op een wandelpad tegenkomt met rust. Voeren leert dieren om mensen en verkeer op te zoeken, en ze volgen voor een foto is precies de verstoring waar de wet over gaat.

Wil je dichtbij komen, kies dan een rendierbezoek bij Samische gastheren, waar de rendierhouders bepalen hoe dicht je komt en of je de dieren mag voeren of aanraken. Zoek gastheren die rendierhouderij en het Samische leven in hun eigen woorden uitleggen, in plaats van een kinderboerderij-formule. Winterbezoeken omvatten vaak een sledetocht of een maaltijd in een lavvu (tent); zomerbezoeken draaien meestal om de kudde op haar weide. Aanbod en prijzen verschillen per gastheer, dus kijk op ieders eigen pagina.

Een bedrijf waar het publiek direct contact heeft met dieren, moet dat melden bij de provincie, en een bedrijf dat zeven of meer dagen per jaar dieren aan het publiek toont, heeft haar toestemming nodig. Hoe respectvol Samisch toerisme er verder dan rendieren uitziet, lees je in onze gids over de Samische cultuur.

Fouten om te vermijden

• Rendieren behandelen als wilde dieren die je voor een foto mag volgen.
• Aannemen dat alleen Samen rendieren mogen bezitten.
• Toeteren om rendieren van de weg te krijgen.
• De hond loslaten omdat het herfst is. De aanlijnregel bij rendieren kent geen seizoen.
• In april–juni dwars door een kudde wandelen of skiën.
• Een aanrijding met een rendier niet melden omdat het geen wild is.
• Rendieren voeren die je langs de weg of op een pad tegenkomt.

Praktische informatie

FAQ

Zijn rendieren in Zweden wild?

Nee. Alle rendieren in Zweden zijn gedomesticeerde dieren met een eigenaar, herkenbaar aan oormerken die bij het Sametinget zijn geregistreerd, ook al grazen ze vrij over ongeveer de helft van het land. Het hoeden ervan is een Samisch recht, uitgeoefend via 51 samebyar, rendierhoudersgemeenschappen. Behandel ze als iemands vee: rem af, houd afstand en jaag ze nooit na voor een foto.

Van wie zijn de rendieren in Zweden?

Van individuele rendiereigenaren, meer dan 4.500 in het register van het Sametinget. De meesten zijn Samen, maar niet allemaal, want iedereen mag een rendier bezitten. Het hoeden op vrije weidegrond is echter voorbehouden aan leden van een sameby. In de dalen van de Torne en de Kalix mogen Samische concessiehouders ook rendieren van plaatselijke boeren hoeden. Hoe dan ook is elk dier van iemand.

Wat moet ik doen als er rendieren op de weg staan?

Rem vroeg af, dim ‘s nachts je lichten, stop en wacht tot ze van de weg stappen. Toeter niet en probeer je er niet langs te wurmen: gestreste rendieren rennen vaak heel ver over de weg. Reken op meer dieren dan je eerst ziet, en op rendierhouders in de buurt. Je kunt rendieren op de weg melden bij Trafikverket via 0771-921 921.

Moet ik een aanrijding met een rendier melden?

Ja. Rendieren staan niet op de lijst van wildsoorten in de jachtwet, maar een rendier is eigendom, en de verkeersregels verplichten je de eigenaar of de politie in te lichten. De politie vraagt automobilisten 112 te bellen, ook als het dier is weggerend. Markeer de plek, aan de kant waar het dier verdween, zodat het gevonden kan worden.

Mag ik mijn hond meenemen waar rendieren zijn?

Ja, maar aangelijnd. De Rennäringslagen schrijft voor dat honden die niet voor het hoeden worden gebruikt aangelijnd of opgesloten zijn wanneer er rendieren in het graasgebied zijn, in elke maand. Een hond die rendieren achternazit, mag door de eigenaar worden gedood als hij niet te vangen is, en hem los laten lopen is beboetbaar. Nationale parken kunnen strengere hondenregels hebben.

Wanneer is de gevoeligste tijd voor rendieren?

De kalftijd, van april tot juni, met kalveren die in mei worden geboren. Naturvårdsverket vraagt bezoekers in deze periode afstand te houden en rendierweiden te vermijden, omdat een verstoord vrouwtje haar kalf kan verliezen of een pasgeboren kalf in de steek kan laten. Het merken van kalveren in de vroege tot midzomer is de volgende drukke periode. Op de weg is de winter het riskantst.

Mag ik rendieren in Zweden voeren of aaien?

Niet de rendieren die je langs de weg of op een pad tegenkomt: laat ze met rust en laat de kudde op afstand blijven. Voeren leert dieren om mensen en verkeer op te zoeken. Wil je dichtbij komen, boek dan een bezoek bij een Samische rendierhouder, waar de herders bepalen of je de dieren mag voeren of aanraken en uitleggen wat je ziet.

Gerelateerde gidsen

• Dieren in Zweden — wat echt wild is, en waar je het ziet
• Na een aanrijding met wild — de precieze stappen, rendieren inbegrepen
• De Zweedse aanlijnplicht — de hondenregels buiten rendiergebieden, ook in nationale parken
• Gids over de Samische cultuur — hoe je Sápmi respectvol bezoekt
• Zweedse verkeersborden — bord A19 en de andere waarschuwingen op noordelijke wegen

---

Feiten gecontroleerd op 25-09-2026. Bronnen: Sametinget, Naturvårdsverket, Riksdagen (Rennäringslagen, Regeringsformen), Länsstyrelsen, Trafikverket, Polisen en Sámiid Riikkasearvi — volledig register in het bronbestand van dit onderwerp. Iets verouderds gevonden? Laat het ons weten, dan corrigeren we het.