Offentlighetsprincipen: waarom salarissen en adressen in Zweden openbaar zijn

In Zweden kun je de belastingdienst bellen en vragen wat je buurman vorig jaar verdiende. Dat verrast de meeste buitenlanders. Deze gids legt de wet erachter uit, wat er in 2024 en juli 2026 veranderde en wat het voor jou als bezoeker betekent.

Wanneer je dit nodig hebt

Een Zweedse kennis noemt terloops wat een buurman verdient. Je zoekt de naam van je verhuurder op en vindt adres, leeftijd en inkomen. Of je wilt een gemeente, de politie of een andere instantie mailen en vraagt je af wie dat nog meer kan lezen. De pagina is ook voor wie naar Zweden wil verhuizen, en voor wie een document van een Zweedse instantie wil, zoals een besluit, een inspectierapport of een vonnis.

Deze pagina legt uit wat de wet zegt. Het is geen juridisch advies voor een specifieke zaak.

Het principe in één alinea

De offentlighetsprincipen (het openbaarheidsbeginsel) staat in een van de Zweedse grondwetten, de Drukpersvrijheidsverordening (tryckfrihetsförordningen, TF). Hoofdstuk 2 begint met het recht van iedereen om allmänna handlingar in te zien, officiële documenten. Een document wordt officieel zodra een instantie het bewaart en het daar is binnengekomen of opgesteld. Dat geldt voor brieven, e-mails, registers, besluiten en vonnissen.

Geheimhouding is de uitzondering, niet de regel. De TF staat beperkingen alleen toe voor zeven genoemde belangen, zoals de nationale veiligheid, misdaadbestrijding en de bescherming van persoonlijke en financiële omstandigheden, en alleen via een concrete bepaling in een gewone wet. In de praktijk is dat de Wet openbaarheid en geheimhouding (offentlighets- och sekretesslagen, OSL). Medische dossiers zijn bijvoorbeeld geheim.

Wat er openbaar is over een Zweedse inwoner

Zodra iemand ingeschreven staat als inwoner van Zweden (folkbokförd), zijn de gegevens in het bevolkingsregister normaal gesproken openbaar. Geheimhouding geldt alleen als er bijzondere reden is om aan te nemen dat de persoon of een naaste schade lijdt. De belastingdienst, Skatteverket, geeft het volgende aan iedereen die erom vraagt:

“Elk salaris is openbaar” is dus overdreven. Sinds inkomstenjaar 2023 geeft Skatteverket alleen nog het totale belaste arbeidsinkomen over een jaar vrij, geen salarisdetails van werkgevers. Iedereen kan het telefonisch of via een webformulier opvragen, zonder naam te noemen.

Let op: alles wat je naar een Zweedse instantie stuurt, of het nu een e-mail, brief of formulier is, kan een officieel document worden dat iedereen mag opvragen, tenzij een geheimhoudingsregel het dekt. Schrijf alleen wat de instantie nodig heeft voor je zaak.

Personenzoeksites en de EU-uitspraak van 2026

Sites als Ratsit, MrKoll en Merinfo verzamelen gegevens van instanties zoals Skatteverket en publiceren profielen met adres, leeftijd en inkomen. Meestal hebben ze een vrijwillig uitgeverscertificaat (utgivningsbevis). Daardoor vallen ze onder de Grondwet op de vrijheid van meningsuiting (YGL), dezelfde grondwettelijke bescherming als de website van een krant. Het Zweedse mediabureau (Mediemyndigheten) geeft certificaten af zonder de inhoud van de site te beoordelen. De Zweedse wet zegt bovendien dat de AVG wijkt waar die zou botsen met de TF of de YGL.

Jarenlang betekende dat: de AVG bereikte deze sites gewoon niet. Dat is nu in beweging:

• 2024: het bestuursrechtelijk hof van beroep in Stockholm oordeelde dat grondwettelijke bescherming niet altijd voorgaat op de AVG; elke zaak vraagt een afweging.
• 9 juli 2026: het Hof van Justitie van de EU deed uitspraak in een zaak over een Zweedse site die strafvonnissen verkoopt (C-199/24, Legal Newsdesk Sweden). Lidstaten mogen verwerking alleen van de AVG uitzonderen als die journalistieke, academische, artistieke of literaire doelen dient. Ook mogen ze de betrokkene niet alleen een smaadprocedure laten. Veroordelingen tegen betaling online zetten is in beginsel geen journalistiek.
• Nu: de privacytoezichthouder IMY voert vier lopende onderzoeken naar personenzoeksites en analyseert wat de uitspraak voor ze betekent. De uitspraak ging over strafgegevens; hoe die uitpakt voor adres- en inkomenssites is nog niet duidelijk.

Misschien lees je ook dat deze sites “vanaf 2027 verboden worden”. Dat is achterhaald. Een overheidsonderzoek uit 2024 (SOU 2024:75) stelde voor hun grondwettelijke bescherming vanaf 1 januari 2027 te beperken. Maar een grondwetswijziging vraagt twee besluiten van de Riksdag met verkiezingen ertussen, en het voorstel hoorde niet bij de wijzigingen die de Riksdag vóór de verkiezingen van september 2026 aannam. Het kan in 2027 niet ingaan.

Geldt dit voor bezoekers?

Voor jou als persoon meestal niet, maar het recht geldt wel voor jou. Drie punten tellen:

1. Je staat er vrijwel zeker niet in. Inschrijving als inwoner vereist een verwacht verblijf van minstens een jaar, dus toeristen en de meeste kortverblijvers hebben geen registervermelding die deze sites kunnen overnemen.
2. Je kunt het recht zelf gebruiken. De Drukpersvrijheidsverordening geeft het recht aan “iedereen”. Staatsburgerschap of woonplaats is niet nodig.
3. Je e-mails aan instanties kunnen openbaar zijn. Dat geldt voor een klacht bij een gemeente, een vraag aan een instantie of een brief aan een rechtbank. Gezondheidsgegevens aan de zorg zijn beschermd. Ga daar bij de rest niet van uit.

Private bedrijven zijn een ander verhaal. Hotels, autoverhuurders en winkels zijn geen overheidsinstanties, dus het inzagerecht reikt niet tot hun gegevens. Eén uitzondering komt op 1 januari 2027: dan vallen vrije voorscholen en scholen (friskolor) onder het inzagerecht.

Verhuis je naar Zweden, dan draait het beeld om. Zodra je folkbokförd bent, kun je verwachten dat je adres en leeftijd, en later je inkomen, op personenzoeksites verschijnen, en verwijdering is niet gegarandeerd. Wie echt gevaar loopt, kan bij Skatteverket vragen naar een geheimhoudingsmarkering (sekretessmarkering) of beschermde inschrijving (skyddad folkbokföring).

Zo vraag je een document op

De procedure is kort, en de regels komen rechtstreeks uit hoofdstuk 2 van de TF:

1. Vraag het aan de instantie die het document bewaart. Die beslist.
2. Wees precies: de zaak of het document, het persoons- of bedrijfsnummer en het jaar. Precies dat vraagt Skatteverket.
3. Blijf anoniem als je wilt. De instantie mag niet vragen wie je bent of waarom, behalve voor zover nodig om geheimhouding te toetsen. Skatteverket neemt verzoeken aan via webformulier, telefoon, brief of servicekantoor.
4. Lees het gratis ter plekke, meteen of zo snel mogelijk, of bestel kopieën. Kopieën moeten snel worden behandeld.
5. Verwacht geen recht op e-mail. Instanties hoeven geen elektronische versies te sturen. Skatteverket stuurt de meeste antwoorden per post en mailt alleen losse gegevens.
6. Ga in beroep tegen een weigering. Bij de meeste instanties gaat het beroep naar een rechter en moet het snel worden behandeld.

In het Zweeds gaat het sneller, maar Engels wordt bij Zweedse instanties breed begrepen. Het document zelf komt in de oorspronkelijke taal, meestal Zweeds. De meeste instanties houden een openbaar documentenregister bij (diarium), dus je kunt vragen wat er in een zaak bestaat voordat je kopieën bestelt.

Daarnaast heb je meddelarfrihet, de vrijheid om journalisten of redacties informatie over elk onderwerp te geven voor publicatie.

Fouten om te vermijden

• Een opgezocht adres zien als stalking of een datalek. In Zweden zijn het rechtmatig openbare gegevens.
• “De sites worden in 2027 verboden” doorvertellen. Zo’n wijziging is niet aangenomen.
• Denken dat je een verzoek moet motiveren. Dat hoeft niet.
• Aannemen dat de AVG je een profiel laat verwijderen. Tot IMY zijn onderzoeken afrondt, is dat onzeker. Neem eerst contact op met de site en dien klachten in bij IMY.
• “Openbaar inkomen” lezen als een volledig salaris. Het is één jaartotaal van belast arbeidsinkomen.

Praktische informatie

FAQ

Waarom zijn salarissen in Zweden openbaar?

Omdat belastingaanslagen officiële documenten zijn, en de Zweedse wet officiële documenten openbaar maakt tenzij een wet iets anders zegt. Sinds inkomstenjaar 2023 geeft Skatteverket alleen nog iemands totale belaste arbeidsinkomen over een jaar vrij, geen salarisdetails van werkgevers. Iedereen kan het telefonisch of via een formulier opvragen, zonder naam. Personenzoeksites verzamelen deze cijfers en publiceren ze.

Kan iedereen in Zweden mijn adres vinden?

Als je ingeschreven bent als inwoner, ja: gegevens uit het bevolkingsregister, inclusief adres en persoonsnummer, zijn normaal openbaar, en sites als Ratsit tonen ze. Kortverblijvers zijn niet ingeschreven, omdat inschrijving een verwacht verblijf van minstens een jaar vereist, dus toeristen duiken zelden op. Wie echt gevaar loopt, kan een geheimhoudingsmarkering of beschermde inschrijving aanvragen.

Zijn Ratsit, MrKoll en Merinfo legaal?

Volgens de Zweedse wet werken ze tot nu toe legaal met vrijwillige uitgeverscertificaten, die grondwettelijke mediabescherming geven en de AVG buiten de deur hielden. In juli 2026 oordeelde het Hof van Justitie van de EU dat niet-journalistieke verwerking niet van de AVG mag worden uitgezonderd, in een zaak over een site die strafvonnissen verkoopt. IMY analyseert nu wat dat betekent voor zijn vier lopende onderzoeken.

Mag een buitenlandse toerist documenten opvragen bij Zweedse instanties?

Ja. De Drukpersvrijheidsverordening geeft het recht aan iedereen, en Zweeds staatsburgerschap of woonplaats is niet vereist. Vraag het aan de instantie die het document bewaart. Je hoeft niet te zeggen wie je bent of waarom je het wilt, inzien ter plekke is gratis, en kopieën van rijksinstanties zijn gratis onder de tien pagina’s. Tegen een weigering kun je bij de rechter in beroep.

Is een e-mail die ik naar een Zweedse instantie stuur openbaar?

Meestal wordt die bij binnenkomst een officieel document dat iedereen kan opvragen, tenzij een geheimhoudingsregel de inhoud dekt. Gezondheidsgegevens aan een ziekenhuis zijn bijvoorbeeld beschermd. Of een regel een gewone klacht of vraag dekt, hangt van het terrein af, dus reken er niet op. Schrijf alleen wat de instantie nodig heeft om je zaak te behandelen.

Worden de personenzoeksites in 2027 verboden?

Nee. Een overheidsonderzoek uit 2024 stelde voor de grondwettelijke bescherming van zulke sites vanaf 1 januari 2027 te beperken, maar het voorstel hoorde niet bij de wijzigingen die de Riksdag vóór de verkiezingen van september 2026 aannam. Een grondwetswijziging vraagt twee besluiten met verkiezingen ertussen, dus zo’n beperking ligt jaren weg. De echte verandering is de EU-uitspraak van juli 2026.

Verder lezen

• Het personnummer uitgelegd — het nummer dat deze zoekopdrachten mogelijk maakt
• Hoe Zweden bestuurd wordt — welke instanties welke documenten bewaren
• Waarom Zweden hoge belastingen betalen — wat de openbare inkomenscijfers weergeven
• Fotograferen in Zweden — de AVG-kant als je foto’s van mensen post
• Coördinatienummer en bankrekening — voor niet-inwoners die in Zweden werken of bankieren

---

Feiten gecontroleerd op 5 oktober 2026. Bronnen: Sveriges riksdag (Drukpersvrijheidsverordening, Grondwet op de vrijheid van meningsuiting, Wet openbaarheid en geheimhouding, Wet gegevensbescherming, tarievenbesluit, Wet bevolkingsregistratie, hangende grondwetswijzigingen), Skatteverket, IMY, Mediemyndigheten, Hof van Justitie van de EU — volledig overzicht in het bronbestand van dit onderwerp. Deze pagina is geen juridisch advies. Iets verouderd? Laat het ons weten, dan passen we het aan.