Zo werken verkiezingen in Zweden: stembiljetten en verkiezingsdag

Van buitenaf lijken Zweedse verkiezingen ouderwets: papieren stembiljetten, één per partij, in drie kleuren. De details zijn echter nieuw. De beroemde open tafels met stembiljetten bestaan niet meer, en de verkiezing van 2026 leverde een meerderheid van één zetel op en wekenlang formatieoverleg.

Wanneer je dit nodig hebt

Je bent in een verkiezingsjaar in Zweden en ziet overal verkiezingsposters en bordjes voor vervroegd stemmen. Misschien ben je uitwisselingsstudent en neemt een Zweedse vriendin je mee als ze gaat stemmen, of ben je nieuw in het land, heb je lokaal stemrecht en wil je weten wat er binnen gebeurt. Of je volgt de uitslag van 2026 en vraagt je af waarom er weken later nog steeds geen nieuwe regering is.

Wie er überhaupt mag stemmen, is een aparte vraag. Die behandelt onze gids over stemmen in Zweden als buitenlandse inwoner. Kort gezegd: toeristen mogen bij geen enkele Zweedse verkiezing stemmen, maar wel kijken.

Drie verkiezingen op één zondag

Een Zweedse algemene verkiezing is eigenlijk drie verkiezingen tegelijk, altijd op de tweede zondag van september, eens per vier jaar:

Kiezers krijgen drie stembiljetten en drie enveloppen en kunnen hun stem splitsen: landelijk op de ene partij en lokaal op een andere. Buitenlandse inwoners met lokaal stemrecht gebruiken alleen de blauwe en witte biljetten. Wat elk niveau echt beslist, lees je in onze gids hoe Zweden wordt bestuurd.

Om zetels in de Riksdag te halen heeft een partij 4 % van de landelijke stemmen nodig, of 12 % in één kieskring voor de zetels van die kieskring. Van de 349 zetels zijn er 310 kieskringzetels en 39 compensatiezetels, die de uitslag landelijk evenredig maken. Lokaal liggen de drempels lager: 2 % of 3 % in gemeenten, 3 % in regio’s.

De stembiljetten

Zweden stemt op papier, en elke partij heeft een eigen stembiljet (valsedel). Volgens de wet zijn alle biljetten A6 (105 x 148 mm), van hetzelfde papier, en hebben alle biljetten voor één verkiezing dezelfde kleur. Er zijn drie soorten:

• Een partijbiljet met alleen de partijnaam.
• Een partijbiljet met kandidaten, in genummerde volgorde, met een vakje naast elke naam.
• Een blanco biljet waarop alleen de verkiezing staat; de partijnaam schrijf je er zelf op.

De staat drukt de stembiljetten. De Kiesautoriteit (Valmyndigheten) levert alle biljetten en enveloppen, en partijen die bij een van de laatste twee Riksdag-verkiezingen landelijk meer dan 1 % haalden, of in de Riksdag zitten, krijgen ze gratis.

In het stembureau vind je altijd blanco biljetten, partijbiljetten van elke partij boven die grens van 1 % en, bij de lokale verkiezingen, biljetten van partijen die al in die raad zitten. Kleinere partijen mogen eigen biljetten aanleveren, maar alleen het verkiezingspersoneel legt ze neer, en alle biljetten moeten op dezelfde manier worden gepresenteerd. Ontbreekt het biljet van jouw partij, pak dan een blanco biljet in de juiste kleur en schrijf de partijnaam erop.

De voorkeursstem (personröst). Je mag op de lijst van je partij een kruisje zetten naast één kandidaat. Je stem telt nog steeds voor de partij, maar kan die kandidaat hoger op de lijst brengen. Bij Riksdag-verkiezingen werkt dat alleen voor een kandidaat van wie de voorkeursstemmen minstens 5 % van de stemmen van de partij in de kieskring halen. Per biljet telt maar één kruisje.

Waarom de stembiljettentafels achter een scherm verdwenen

Tientallen jaren lagen de stembiljetten op open tafels in het stembureau. Iedereen in de ruimte kon zien welk partijbiljet een kiezer pakte, en veel buitenlandse beschrijvingen zeggen dat nog steeds.

Achterhaald: de open stembiljettentafel is geschiedenis. Sinds 1 januari 2019 eist de wet dat de stembiljetten in een afgeschermde ruimte liggen waar elke kiezer ze ongezien pakt; dat gold voor het eerst bij de Europese verkiezing van 2019. Sinds 1 februari 2022 moet die ruimte waar mogelijk naast de stemruimte worden ingericht in plaats van erin.

De hervorming beschermt het stemgeheim op het zwakste moment: het moment waarop je je stembiljet kiest. De folder van de Kiesautoriteit zegt het duidelijk: de stembiljetten liggen achter een scherm, en je moet alleen zijn als je ze pakt, zodat niemand anders het ziet. De autoriteit raadt ook aan de enveloppen pas uit te delen nadat je je biljetten hebt gepakt, zodat niemand het rek met stembiljetten als stemhokje gebruikt.

Elk gemeentelijk verkiezingscomité beslist hoe de rekken worden afgeschermd en ingedeeld. Biljetten van lokale partijen liggen alleen waar die partij in de raad zit, dus de rekken verschillen per plaats een beetje.

In het stembureau, stap voor stap

Stembureaus (vallokal) zijn op de verkiezingsdag open van 08.00 tot 20.00 uur. In dunbevolkte gebieden mag een gemeente de openingstijden van een stembureau inkorten, maar het moet minstens van 09.00 tot 13.00 en van 17.00 tot 20.00 uur open zijn.

1. Pak je stembiljetten alleen in de afgeschermde ruimte: één per verkiezing waaraan je meedoet.
2. Pak enveloppen (valkuvert), één per biljet.
3. Ga alleen achter een stemscherm (valskärm). Zet een voorkeursstem als je dat wilt.
4. Stop elk biljet ongevouwen in een eigen envelop en sluit die.
5. Geef de enveloppen en je ID aan het stembureaupersoneel (röstmottagare).
6. Kijk toe hoe het personeel het kiezersregister controleert en elke envelop waar jij bij staat in de juiste stembus doet.

De stemkaart (röstkort) is niet verplicht, een ID wel. Heb je geen ID, dan kan een personeelslid dat je kent of iemand van 18 jaar of ouder met ID voor je instaan. Per verkiezing wordt van elke kiezer maar één envelop aangenomen.

Kiezers met een beperking of een vergelijkbare behoefte kunnen hulp krijgen van het personeel bij zowel de biljetten als de enveloppen, en mogen ook een eigen helper meenemen. Volgens de instructie van de Kiesautoriteit moet er dan een personeelslid bij zijn, en het stembureaupersoneel heeft geheimhoudingsplicht. Campagne voeren in welke vorm ook is verboden in het stembureau en in de ruimte ernaast, al mogen partijen kiezers buiten hun eigen stembiljetten geven.

Vervroegd stemmen en van gedachten veranderen

De meeste Zweden wachten niet meer tot zondag. In 2026 werd 54,7 % van de stemmen vooraf uitgebracht. Vervroegd stemmen (förtidsröstning) begint op de 18e dag voor de verkiezingsdag en is niet gebonden aan je eigen gemeente, wat handig is voor studenten en reizigers. In 2026 liep het van 26 augustus tot 13 september.

Zweden laat je ook van gedachten veranderen. Heb je vervroegd gestemd, dan kun je op de verkiezingsdag persoonlijk opnieuw stemmen in je eigen stembureau, en die stem vervangt de eerdere. Dat heet ångerröstning, ongeveer „spijtstem”. Er gelden twee grenzen: je mag maar één keer vervroegd stemmen, want meerdere vervroegde stemmen van dezelfde persoon worden allemaal afgekeurd, en een stem op de verkiezingsdag zelf is definitief.

Twee dingen waren nieuw in 2026. Stemkaarten gingen naar de digitale brievenbus van kiezers die er een hadden, anders per post, en 20 gemeenten testten een digitaal kiezersregister naast het papieren.

Verkiezingsavond en de telling

Als het stembureau om 20.00 uur sluit, begint het personeel meteen en zonder pauze met tellen, eerst de Riksdag-stemmen. De telling is wettelijk openbaar, dus iedereen mag rustig toekijken, ook toeristen. Een kalm, heel Zweeds stukje democratische routine.

De cijfers op verkiezingsavond zijn voorlopig. Op de woensdag na de verkiezingsdag telt het gemeentelijke verkiezingscomité de overige stemmen, en daarna doet het provinciebestuur (länsstyrelsen) de definitieve telling. Krappe zetels kunnen dan nog verschuiven.

De uitslag van 2026 en de kabinetsformatie

De verkiezing van 2026 werd gehouden op 13 september. De opkomst was 84,9 %, en 22,2 % van de kiezers bracht een voorkeursstem uit.

S, V, C en MP hebben samen 176 zetels; de vier partijen achter de vertrekkende regering hebben er 173. Een Zweedse regering ontstaat niet op verkiezingsavond. De nieuwe Riksdag komt bijeen op de 15e dag na de verkiezing, en de voorzitter van de Riksdag (talman), niet de koning, stelt een premier voor. Het voorstel valt alleen als meer dan de helft van alle leden, 175, tegen stemt, dus een kandidaat kan met veel minder ja-stemmen winnen. Na vier mislukte voorstellen moeten er nieuwe verkiezingen komen.

Sinds 17 september regelt een overgangsregering (övergångsregering) onder leiding van Ulf Kristersson de lopende zaken. Op 13 oktober 2026 was er nog geen nieuwe premier gekozen: de voorzitter had sociaaldemocratisch leider Magdalena Andersson voor de tweede keer een verkenningsopdracht gegeven, en een stemming in de Riksdag werd voorbereid. Kijk op riksdagen.se voor de actuele stand.

Fouten om te vermijden

• Open tafels verwachten. Pak eerst je biljetten uit het afgeschermde rek; de enveloppen komen daarna.
• Twee biljetten in één envelop. Daardoor kan je stem voor die verkiezing ongeldig worden. Eén biljet, één envelop.
• Op het biljet schrijven. Het enige toegestane teken is het kruisje van de voorkeursstem; andere tekens kunnen het biljet ongeldig maken.
• De stemkaart meenemen maar geen ID. Het is precies andersom.
• Twee keer vervroegd stemmen. Dan worden al je vervroegde stemmen afgekeurd. Stem in plaats daarvan opnieuw op de verkiezingsdag.
• Verkiezingsavond als definitief zien. In 2026 was het verschil tussen de blokken één zetel; wacht de definitieve telling af.

Praktische informatie

FAQ

Hoe stem je in Zweden?

Pak achter het scherm één stembiljet per verkiezing uit de rekken: geel voor de Riksdag, blauw voor de regio, wit voor de gemeente. Ga alleen achter een stemscherm, stop elk biljet ongevouwen in een eigen envelop en sluit die. Geef de enveloppen en je ID aan het personeel, dat het kiezersregister controleert en ze waar jij bij staat in de stembussen doet.

Liggen Zweedse stembiljetten nog op open tafels?

Nee. Sinds 2019 eist de wet dat de stembiljetten in een afgeschermde ruimte liggen waar elke kiezer ze ongezien pakt, en sinds 2022 moet die ruimte waar mogelijk buiten de stemruimte liggen. Het oude beeld van open tafels, waar buren konden zien welk partijbiljet je pakte, hoort bij verkiezingen van vóór 2019.

Waarom houdt Zweden drie verkiezingen op dezelfde dag?

De Riksdag-, regio- en gemeenteraadsverkiezingen zijn bij wet op dezelfde dag vastgelegd: de tweede zondag van september, eens per vier jaar. Kiezers krijgen drie stembiljetten in verschillende kleuren en drie enveloppen, en kunnen hun stem splitsen, bijvoorbeeld landelijk op de ene partij en lokaal op een andere. Buitenlandse inwoners met lokaal stemrecht gebruiken alleen de blauwe en witte biljetten.

Wat is een voorkeursstem bij Zweedse verkiezingen?

Een voorkeursstem is een kruisje naast één kandidaat op het biljet van je partij. Het telt nog steeds als stem voor de partij, maar kan die kandidaat hoger op de lijst brengen. Bij Riksdag-verkiezingen heeft een kandidaat daarvoor voorkeursstemmen nodig van minstens 5 % van de kiezers van de partij in de kieskring. Per biljet telt maar één kruisje.

Kan ik mijn stem in Zweden veranderen na vervroegd stemmen?

Ja. Heb je vervroegd gestemd, dan kun je op de verkiezingsdag persoonlijk opnieuw stemmen in je eigen stembureau, en die stem vervangt de eerdere. Je mag wel maar één keer vervroegd stemmen: komen er meerdere vervroegde stemmen van dezelfde persoon binnen, dan worden ze afgekeurd. Een stem op de verkiezingsdag zelf is definitief.

Wie heeft de Zweedse verkiezing van 2026 gewonnen?

De Sociaaldemocraten werden de grootste met 28,02 % en 99 van de 349 zetels. Samen met de Linkse Partij, de Centrumpartij en de Groenen hebben ze 176 zetels; de vier partijen achter de vertrekkende regering hebben er 173. De opkomst was 84,9 %. Sinds 17 september regeert een overgangsregering terwijl de Riksdag uitzoekt wie premier wordt.

Mogen toeristen stemmen of kijken bij Zweedse verkiezingen?

Toeristen mogen bij geen enkele Zweedse verkiezing stemmen; stemrecht hangt af van het staatsburgerschap of inschrijving in het bevolkingsregister. Je kunt het systeem wel aan het werk zien: de telling in elk stembureau begint direct na sluiting om 20.00 uur en is wettelijk openbaar, dus iedereen mag rustig toekijken. Ook de definitieve telling door het provinciebestuur is openbaar.

Verder lezen

• Stemmen in Zweden als buitenlandse inwoner — wie bij welke verkiezing mag stemmen, en de driejaarsregel.
• Hoe Zweden wordt bestuurd — wat de Riksdag, regio’s en gemeenten die je kiest echt doen.
• Inschrijving in het bevolkingsregister (folkbokföring) — het register waarop je lokale stemrecht rust.
• Het personnummer uitgelegd — het nummer waarop het kiezersregister is gebouwd.
• Belastingen en welvaartsstaat in Zweden — waaraan de raden die je kiest je geld uitgeven.

Feiten gecontroleerd op 14 oktober 2026. Bronnen: Sveriges riksdag (Vallagen, Regeringsformen), Valmyndigheten (val.se), Regeringskansliet — volledig overzicht in het bronnenbestand van dit onderwerp. Iets verouderd? Laat het ons weten, dan passen we het aan.