Postkodlotteriet: waarom goededoelenloterijen in Zweden overal zijn

Wie een weekend naar de Zweedse televisie kijkt, komt Postkodmiljonären tegen, een quiz die eigenlijk reclame is voor een loterij. Hier lees je waarom bijna elke Zweedse loterij aan een goed doel vastzit, hoeveel geld daar echt terechtkomt en wat je doet als er een verkoper belt.

Wanneer je dit nodig hebt

Je zag Postkodmiljonären op TV4 en vraagt je af welke loterij erachter zit. Een verkoper belde, of iemand stond aan de deur met een loterijabonnement of de vraag of je maandelijks wilt doneren. Je bent naar Zweden verhuisd en je buren vieren feest omdat jullie postcode heeft gewonnen. Of iemand belt dat je een prijs hebt gewonnen en dat er iemand langskomt om die uit te betalen.

Waarom elke loterij een goed doel heeft

In Zweden mogen gewone bedrijven geen loterij voor eigen winst organiseren. De kansspelwet (spellagen) reserveert loterijen voor twee soorten organisatoren: de staat, via Svenska Spel, en verenigingen zonder winstoogmerk of geregistreerde geloofsgemeenschappen die werken voor een algemeen nut (allmännyttigt ändamål). Het goede doel is geen versiering op het lot. Het is de juridische basis van de vergunning.

Voor een vergunning van Spelinspektionen, de kansspelautoriteit, moet een vereniging vooral een algemeen nut dienen, haar activiteiten daar echt op richten, open staan voor nieuwe leden en de inkomsten nodig hebben. De loterij moet het prijzenpercentage vermelden en naar verwachting een redelijk rendement voor het doel opleveren. In ruil daarvoor betalen deze loterijen geen kansspelbelasting, terwijl commerciële aanbieders 22 procent van hun nettoresultaat betalen.

Die derde rij verklaart de verlotingen bij sportclubs en dorpsfeesten. Een vereniging die in één gemeente actief is, kan daar een kleine loterij laten registreren in plaats van een vergunning aan te vragen. Ze mag die alleen daar verkopen, de prijzen moeten 35 tot 50 procent van de inleg waard zijn en er geldt een plafond voor de totale inleg over vijf jaar. Omdat deze lokale loterijen niet vergunningplichtig zijn, geldt voor hen wettelijk niet de leeftijdsgrens van 18 jaar die voor vergunde kansspelen geldt. Hoe verenigingen werken, lees je in de gids over het Zweedse verenigingsleven.

Zo werkt Postkodlotteriet

Postkodlotteriet (de Zweedse Postcode Loterij) is de grootste loterij van Zweden en bestaat sinds 2005. De vergunning is in handen van Svenska Postkodföreningen, een vereniging waarvan de begunstigde goede doelen de leden zijn. Het dagelijkse werk doet Postkodlotteriet AB, een volledige dochter van de Nederlandse Novamedia-groep.

Het mechanisme zit in de naam. Je lotnummer is je postcode plus drie cijfers. Je kunt dus winnen op je eigen nummer, met je naaste buren op je postcode of met iedereen in je postnummergebied (zie Zweedse adressen uitgelegd). Alleen buren met een lot delen in de prijs.

• Dagelijkse trekkingen: elke dag nieuwe winnaars, het hele jaar door.
• Grote gedeelde prijzen: drie keer per jaar een Grannyra plus een zomertrekking. De grootste van 2025, 239 miljoen SEK, ging naar een postcode in Ulricehamn.
• Televisie: Postkodmiljonären is elke vrijdag en zaterdag op TV4 te zien en trok in 2025, het twintigste jaar, zo’n 600.000 kijkers. Kijken kost niets.
• Abonnement: je betaalt per lot per maand, vooraf, zonder vaste looptijd.

Waar het geld heen gaat

De wet schrijft geen minimumaandeel voor het goede doel voor. Ze beperkt de prijzen van een goededoelenloterij tot 50 procent van de inleg over de vergunningsperiode en vraagt verder een redelijk rendement. De bekende bewering dat goededoelenloterijen “minstens 35 procent” aan het doel moeten geven, haalt iets door elkaar: 35 procent is het minimale prijzenpercentage voor kleine gemeentelijke loterijen.

Het eigen jaarverslag 2025 van Postkodlotteriet laat de verdeling zien:

Ongeveer een kwart van elk lot kwam in 2025 dus bij de goede doelen terecht. In totaal is dat veel geld, en het verdeelmodel is goedgekeurd door Spelinspektionen. Toch is het iets heel anders dan een donatie. Een fondsenwervend goed doel met een 90-konto (een gecontroleerde inzamelrekening) moet minstens 75 procent van zijn inkomsten aan zijn doel besteden. Wil je vooral geven, dan komt er bij een directe gift meer van je geld aan.

Wie mag meespelen, en waarom toeristen niet

De voorwaarden van Postkodlotteriet eisen een inschrijvingsadres in Zweden (folkbokföringsadress) en een leeftijd van 18 jaar. Wie onder curatele staat, failliet is of beschermde persoonsgegevens heeft, is uitgesloten. Het lotnummer is gebaseerd op je Zweedse adres. Verhuis je naar het buitenland, dan stopt het abonnement.

Inschrijving in het bevolkingsregister wordt uitgelegd in de gids over folkbokföring. Win je bij een in Zweden vergunde loterij, dan is de prijs belastingvrij volgens de inkomstenbelastingwet. Casino’s, wedden, Spelpaus en sites zonder vergunning staan in de gids over gokken in Zweden.

Telefoon, deurbel en collectanten

Loterijabonnementen worden zowel telefonisch als online verkocht, en voor het telefonische deel gelden nu duidelijke regels. Sinds 1 juni 2024 moet een loterijverkoper die jou belt aan het begin zeggen namens wie hij belt, waarom hij belt en hoe hij heet. Een overeenkomst ontstaat alleen als je het schriftelijke aanbod na het gesprek accepteert. Anders is ze ongeldig en ben je niets verschuldigd (zie NIX en telemarketing).

Een bedenktijd van 14 dagen is er bij loterijen echter niet. De Zweedse wet op koop op afstand en colportage sluit weddenschappen en loterijdiensten uit. Wat je beschermt, zijn de eigen voorwaarden van de aanbieder. Bij Postkodlotteriet kun je op elk moment opzeggen, schriftelijk of mondeling. Betaal je via autogiro (automatische incasso), dan moet de opzegging uiterlijk vijf bankdagen voor de volgende betaling binnen zijn.

Aan de deur gelden de adviezen van de politie (Polisen), wie er ook aanbelt:

• Vraag een deurverkoper later terug te komen, zodat je tijd hebt om na te denken.
• Geef nooit je pas, pincode of identiteitsbewijs af.
• Bel de organisatie op een nummer dat je zelf opzoekt als iemand zegt namens haar te komen.
• Let bij giften op een 90-konto: een Bankgiro-, Plusgiro- of Swish-nummer dat met 90 begint en wordt gecontroleerd door Svensk Insamlingskontroll, een particuliere vereniging zonder winstoogmerk.
• Controleer loterijen in het vergunningenregister van Spelinspektionen voordat je betaalt.

Waarschuwing: De politie beschrijft een bekende fraude: iemand belt dat je een loterijprijs hebt gewonnen, daarna komt er iemand langs met een pinapparaat om “de prijs over te maken” en steelt je pas en pincode. Postkodlotteriet maakt winsten nooit bekend via sociale media en vraagt bij een prijs nooit om bankgegevens. Meer patronen in de gids over oplichting in Zweden.

Partijloterijen en de regels van 2026

Politieke partijen gelden als verenigingen met een algemeen nut en kunnen dus ook loterijvergunningen hebben. In september 2024 bracht een krantenonderzoek aan het licht dat ingehuurde telefoonverkopers verwarde ouderen onder druk hadden gezet om de partijloterij van de Sociaaldemocraten te kopen. Het loterijbedrijf van de partij stopte met externe telefonische verkoop en de directeur werd ontslagen.

Daarna scherpte het parlement de regels aan. Sinds 1 januari 2026 geldt:

Nog in beweging in 2026: in september 2026 heeft de consumentenombudsman (KO) Postkodlotteriet voor de rechter gedaagd, omdat de Instagramreclame volgens KO in strijd is met de eis van gematigde marketing in de kansspelwet. Postkodlotteriet is het daar niet mee eens en verwelkomt een uitspraak. Oudere pagina’s noemen dit niet.

Praktische informatie

FAQ

Wat is Postkodlotteriet?

Postkodlotteriet is de grootste loterij van Zweden, een maandabonnement dat sinds 2005 draait voor een vereniging van goede doelen. Je lotnummer is je postcode plus drie cijfers, dus buren met een lot winnen samen als hun postcode wordt getrokken. Er wordt elke dag getrokken, het programma Postkodmiljonären loopt op TV4 en het jaarlijkse overschot gaat naar 62 goede doelen.

Hoeveel van Postkodlotteriet gaat naar goede doelen?

Ongeveer een kwart. In 2025 haalde de loterij 3,975 miljard SEK binnen, betaalde 1,59 miljard SEK aan prijzen plus 133 miljoen SEK aan cadeaus en premies uit, besteedde 1,2 miljard SEK aan bedrijfskosten en gaf meer dan 1 miljard SEK door aan goede doelen. De Zweedse wet kent geen minimumaandeel; ze beperkt prijzen tot 50 procent en eist een redelijk rendement.

Kunnen toeristen of buitenlanders meespelen met Postkodlotteriet?

Toeristen niet. De voorwaarden eisen een inschrijvingsadres in Zweden, dus alleen mensen in het Zweedse bevolkingsregister kunnen een abonnement nemen, en je moet minstens 18 zijn. Nationaliteit maakt niet uit: een buitenlander die naar Zweden is verhuisd en staat ingeschreven, kan meedoen. Verhuis je later naar het buitenland, dan stopt het abonnement, omdat je lotnummer van je Zweedse adres afhangt.

Is Postkodlotteriet betrouwbaar?

Ja. De loterij werkt met een vergunning van Spelinspektionen, de kansspelautoriteit, die voor 2025 tot en met 2029 in handen is van de vereniging Svenska Postkodföreningen, en het model voor de verdeling van het overschot is door de autoriteit goedgekeurd. Oplichters gebruiken wel haar naam: de echte loterij maakt winsten nooit bekend via sociale media en vraagt bij een prijs nooit om bankgegevens.

Hoe zeg ik een abonnement bij Postkodlotteriet op?

Laat het de aanbieder op elk moment weten, schriftelijk of telefonisch; de voorwaarden kennen geen vaste looptijd. Betaal je via autogiro, dan moet de opzegging uiterlijk vijf bankdagen voor de volgende betaling binnen zijn. Een wettelijke bedenktijd van 14 dagen is er niet, omdat de Zweedse wet op koop op afstand loterijen uitsluit. Dus tellen de voorwaarden van de aanbieder.

Waarom hebben Zweedse politieke partijen loterijen?

Partijen gelden volgens de kansspelwet als verenigingen met een algemeen nut en kunnen daarom loterijvergunningen hebben. Na een krantenonderzoek in 2024 naar de telefonische verkoop van partijloten aan ouderen kwamen er nieuwe regels. Sinds 1 januari 2026 moeten partijloterijen de partijnaam op het lot drukken, kansspelbelasting betalen en krijgen ze niet de krediet- en bonusuitzonderingen van andere goededoelenloterijen.

Betaal ik in Zweden belasting over loterijprijzen?

Nee, niet over prijzen van een loterij die in Zweden vergund is, of die in Zweden zonder vergunningsplicht wordt aangeboden. Dat geldt voor Postkodlotteriet, Svenska Spel en lokale verlotingen van verenigingen. De belastingvrijstelling staat in de inkomstenbelastingwet. Winsten uit kansspelen zonder vergunning die op Zweden gericht zijn, zijn een ander verhaal en staan in de gids over gokken.

Gerelateerde gidsen

• Gokken in Zweden – de rest van de vergunde markt, leeftijdsgrenzen en Spelpaus
• NIX en regels voor telemarketing – hoe je verkoopgesprekken over loterijen stopt
• Föreningar: het Zweedse verenigingsleven – de verenigingen achter lokale verlotingen
• Zweedse adressen uitgelegd – wat een postcode is, de sleutel tot het lotnummer
• Oplichting in Zweden – het bredere patroon achter “u heeft gewonnen”-telefoontjes

Feiten gecontroleerd op 14 oktober 2026. Bronnen: Sveriges riksdag (Spellag 2018:1138, Spelförordning 2018:1475, Lag 2018:1139, Inkomstskattelag 1999:1229, Lag 2005:59, SFS 2025:767 en 2025:768), Spelinspektionen, Konsumentverket, Polismyndigheten, Svensk Insamlingskontroll, het jaarverslag 2025 en de voorwaarden van Postkodlotteriet, TV4/TT – volledig register in het bronbestand van dit onderwerp. Dit is algemene informatie, geen juridisch advies. Iets verouderd? Laat het ons weten, dan passen we het aan.